12-05-26 MTParners
Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao giải đáp 18 vướng mắc dân sự – kinh doanh thương mại, khẳng định nguyên tắc “vay vàng trả vàng” và siết chặt việc tính lãi, phạt vi phạm hợp đồng tín dụng.
Ngày 28/4/2026, Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC) ban hành Công văn số 250/TANDTC-PC thông báo kết quả giải đáp trực tuyến 51 khó khăn, vướng mắc trong công tác xét xử trên cả nước, bao gồm 24 vướng mắc hình sự, 18 vướng mắc dân sự – tố tụng dân sự – kinh doanh thương mại và 9 vướng mắc hành chính. Đây là văn bản nghiệp vụ có giá trị tham khảo bắt buộc đối với toàn bộ hệ thống tòa án trong việc bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật, đặc biệt là sau khi mô hình Tòa án nhân dân khu vực vận hành từ 01/7/2025.
Đây là nội dung được giới luật sư và người dân quan tâm nhất trong Công văn 250. Căn cứ khoản 1 và khoản 2 Điều 466 Bộ luật Dân sự năm 2015, TANDTC khẳng định: trường hợp tranh chấp hợp đồng vay tài sản là vàng thì Tòa án buộc bên vay trả lại đúng số vàng đã vay, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.
Như vậy, người vay không có quyền tự ý quy đổi nghĩa vụ trả vàng thành nghĩa vụ trả tiền theo giá vàng tại thời điểm vay hoặc tại thời điểm xét xử — trừ khi hai bên có văn bản thỏa thuận quy đổi rõ ràng. Quy định này chấm dứt tình trạng tranh cãi kéo dài nhiều năm khi giá vàng biến động mạnh: người vay viện dẫn giá vàng lúc vay để trả ít hơn, còn người cho vay đòi giá vàng cao tại thời điểm khởi kiện.
Đáng chú ý, Công văn 250 còn quy định rõ: nếu Tòa án tuyên buộc bên vay trả bằng vàng (tức trả đúng tài sản gốc) thì không áp dụng lãi chậm thực hiện nghĩa vụ trả nợ, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Điểm này có ý nghĩa rất lớn cho người vay khi giá vàng tăng cao — vì giá trị tăng thêm của vàng đã được coi là phần “bù đắp” hợp lý cho bên cho vay.
Một nội dung quan trọng khác trong phần dân sự – kinh doanh thương mại của Công văn 250 là hướng dẫn về lãi và phạt vi phạm trong hợp đồng tín dụng. Căn cứ Điều 100 Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi năm 2025, Điều 7 và Điều 12 Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP, khoản 1 Điều 25 và khoản 4 Điều 13 Thông tư 39/2016/TT-NHNN, TANDTC xác định: nếu hợp đồng đã có thỏa thuận lãi trong hạn và lãi quá hạn thì các bên không được tiếp tục thỏa thuận phạt vi phạm do chậm trả nợ.
Nguyên tắc này ngăn chặn việc “đánh chồng” nhiều khoản tiền lên một hành vi vi phạm — bởi lãi quá hạn đã có chức năng bồi thường thiệt hại cho việc chậm trả. Đây là điểm các ngân hàng, công ty tài chính và doanh nghiệp vay vốn cần rà soát ngay các hợp đồng tín dụng hiện hành, vì điều khoản phạt vi phạm trùng lặp có thể bị Tòa án vô hiệu hoá.
Trong nhóm vướng mắc giao thoa giữa hình sự và dân sự, TANDTC làm rõ phương pháp xác định số tiền bị tịch thu sung quỹ nhà nước đối với hành vi cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự. Theo điểm a khoản 1 Điều 5 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP ngày 20/12/2021: nếu các khoản vay là độc lập thì xác định theo tổng số tiền gốc của từng lần giao dịch; nếu khoản vay sau bao gồm cả gốc và lãi của khoản vay trước chưa thanh toán thì xác định theo số tiền gốc ban đầu.
Cách tiếp cận này tránh việc “đếm trùng” cùng một khoản gốc qua nhiều lần đảo nợ — vốn là kỹ thuật phổ biến của các nhóm tín dụng đen để hợp thức hóa lãi suất “cắt cổ”.
Công văn 250 ra đời đúng thời điểm hệ thống Tòa án nhân dân khu vực vừa vận hành được gần một năm (từ 01/7/2025), khi nhiều quy định tố tụng dân sự, kinh doanh thương mại có biến chuyển lớn về thẩm quyền sơ thẩm và phúc thẩm. Việc TANDTC ban hành một bộ giải đáp đồ sộ 51 vướng mắc qua hình thức hội nghị trực tuyến của Hội đồng Thẩm phán là động thái kịp thời để toàn ngành “đồng tốc” trong áp dụng pháp luật.
Với phần dân sự – kinh doanh thương mại, các giải đáp tập trung vào những điểm “nóng” nhất trên thực tiễn xét xử: tranh chấp hợp đồng vay tài sản, xác định yêu cầu phản tố, nghĩa vụ hoàn trả tài sản và lãi suất. Đây đều là loại tranh chấp có số lượng vụ việc rất lớn tại các tòa án khu vực.
Đối với người dân: nguyên tắc “vay vàng trả vàng” được xác lập rõ giúp giảm rủi ro tranh chấp khi giá vàng biến động — nhưng đồng thời cũng đặt người vay vào thế bất lợi nếu không có thỏa thuận quy đổi từ đầu. Việc lập hợp đồng vay vàng bằng văn bản, ghi rõ điều khoản trả nợ và quy đổi (nếu có) trở nên cực kỳ quan trọng.
Đối với tổ chức tín dụng và doanh nghiệp: cần soát lại toàn bộ mẫu hợp đồng tín dụng để loại bỏ điều khoản phạt vi phạm chồng lên lãi quá hạn. Bộ phận pháp chế cũng cần cập nhật quy trình khởi kiện và yêu cầu phản tố theo hướng dẫn của Công văn 250 — đặc biệt với các vụ vay vốn lớn đang trong quá trình tố tụng tại Tòa án nhân dân khu vực.
Đối với cá nhân: khi cho vay hoặc đi vay vàng, nên lập hợp đồng bằng văn bản, ghi rõ số vàng, hàm lượng, loại vàng (vàng miếng SJC, vàng nhẫn, vàng 9999…), kỳ hạn, lãi suất (nếu có) và nguyên tắc thanh toán (trả bằng vàng, hoặc quy đổi tiền theo giá vàng tại ngày nào). Nếu không có thỏa thuận quy đổi, mặc định sẽ phải trả bằng vàng theo Công văn 250 và Điều 466 Bộ luật Dân sự.
Đối với tổ chức tín dụng: rà soát toàn bộ mẫu hợp đồng tín dụng và phụ lục để loại bỏ điều khoản chồng lấn giữa lãi quá hạn và phạt vi phạm chậm trả. Đối với doanh nghiệp vay vốn: chủ động đối chiếu Công văn 250 với hợp đồng hiện hành để bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp.
Trong mọi trường hợp tranh chấp hợp đồng vay tài sản tại tòa, cần tham vấn luật sư chuyên về tố tụng dân sự ngay từ giai đoạn chuẩn bị đơn khởi kiện hoặc bản tự khai, vì các tình tiết về thỏa thuận lãi, phạt vi phạm và phương thức thanh toán có thể quyết định kết quả vụ án.
Công ty Luật MT và Cộng sự với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực tố tụng dân sự, tranh chấp hợp đồng vay tài sản và tín dụng – ngân hàng sẵn sàng hỗ trợ Quý khách hàng tư vấn, soạn thảo hợp đồng vay, đại diện tranh tụng tại Tòa án và bảo vệ quyền lợi tối đa theo hướng dẫn mới nhất của TANDTC. Liên hệ hotline 0987140772 hoặc email info@mtpartners.vn để được tư vấn.
(*) Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cụ thể.
Từ khoá: Công văn 250/TANDTC-PC, vay vàng trả vàng, Điều 466 Bộ luật Dân sự, tranh chấp hợp đồng vay tài sản, lãi chậm trả vàng, hợp đồng tín dụng 2026, lãi quá hạn và phạt vi phạm, cho vay lãi nặng, Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP, Thông tư 39/2016/TT-NHNN, Tòa án nhân dân khu vực, tố tụng dân sự, MT & Partners.
8
Tiếng Việt
English
中文