Mua hàng trả chậm, trả góp: Doanh nghiệp có thể bị loại thuế GTGT đầu vào nếu thiếu chứng từ thanh toán

22-06-26 MTParners

Nghị định 144/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 20/6/2026 siết chặt điều kiện khấu trừ thuế GTGT đối với hàng hóa, dịch vụ mua trả chậm, trả góp — kế toán doanh nghiệp cần rà soát ngay quy trình theo dõi công nợ và chứng từ thanh toán.

Từ ngày 20/6/2026, Nghị định 144/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định 181/2025/NĐ-CP về thi hành Luật Thuế giá trị gia tăng chính thức có hiệu lực, đặt ra điều kiện ngặt nghèo hơn cho việc khấu trừ thuế GTGT đầu vào với hàng hóa, dịch vụ mua trả chậm, trả góp từ 5 triệu đồng trở lên. Doanh nghiệp buộc phải có đủ hợp đồng, hóa đơn và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đúng hạn; nếu không, phải tự điều chỉnh giảm số thuế đã khấu trừ, kéo theo rủi ro bị truy thu, phạt chậm nộp nếu không theo dõi sát tiến độ thanh toán.

Ba điều kiện bắt buộc để được khấu trừ thuế GTGT hàng trả chậm, trả góp

Theo Điều 4 Nghị định 144/2026/NĐ-CP, cơ sở kinh doanh mua hàng hóa, dịch vụ trả chậm, trả góp có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên chỉ được khấu trừ thuế GTGT đầu vào khi có đủ ba loại chứng từ: hợp đồng mua hàng hóa, dịch vụ bằng văn bản; hóa đơn giá trị gia tăng hợp lệ; và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt tương ứng với khoản trả chậm, trả góp đó. Đây là điều kiện được nâng lên thành quy định cụ thể, rõ ràng hơn so với Nghị định 181/2025/NĐ-CP trước đây, nhằm siết lại tình trạng doanh nghiệp khấu trừ thuế trước nhưng không thanh toán đúng cam kết hợp đồng.

Chưa đến hạn thanh toán vẫn được khấu trừ, nhưng đến hạn phải có chứng từ

Điểm đáng chú ý của Nghị định 144/2026/NĐ-CP là cơ chế khấu trừ “tạm thời” theo tiến độ hợp đồng. Trường hợp chưa đến hạn thanh toán theo thỏa thuận nên chưa có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, cơ sở kinh doanh vẫn được tiếp tục khấu trừ thuế GTGT đầu vào như bình thường. Tuy nhiên, đến đúng thời điểm thanh toán ghi trong hợp đồng hoặc phụ lục hợp đồng mà doanh nghiệp không có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, doanh nghiệp buộc phải tự kê khai, điều chỉnh giảm số thuế GTGT đầu vào đã khấu trừ tương ứng với phần giá trị chưa có chứng từ. Quy định này đặt gánh nặng theo dõi công nợ và lịch thanh toán lên chính bộ phận kế toán, thay vì chỉ kiểm tra một lần khi ghi nhận hóa đơn.

Được khấu trừ lại nếu bổ sung chứng từ sau thời điểm điều chỉnh

Nghị định cũng quy định cơ chế “phục hồi” quyền khấu trừ: nếu sau khi đã điều chỉnh giảm thuế, doanh nghiệp bổ sung được chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt cho phần giá trị còn thiếu, thì được kê khai, khấu trừ lại số thuế GTGT đầu vào tương ứng vào kỳ tính thuế phát sinh chứng từ đó. Đây là điểm có lợi giúp doanh nghiệp không bị mất quyền khấu trừ vĩnh viễn, nhưng đồng thời cũng cho thấy doanh nghiệp có thể phải điều chỉnh tờ khai thuế nhiều lần trong một hợp đồng mua trả chậm, trả góp kéo dài.

Phạm vi áp dụng và những thay đổi liên quan khác

Bên cạnh quy định về chứng từ thanh toán, Nghị định 144/2026/NĐ-CP còn bổ sung một số đối tượng không chịu thuế GTGT (như bảo hiểm nông nghiệp, bảo hiểm tàu thuyền phục vụ đánh bắt thủy sản) và điều chỉnh phụ lục danh mục tài nguyên, khoáng sản xuất khẩu không chịu thuế. Tuy nhiên, quy định về điều kiện khấu trừ thuế GTGT hàng trả chậm, trả góp được đánh giá là nội dung tác động rộng nhất, vì áp dụng cho hầu hết doanh nghiệp có hoạt động mua bán hàng hóa, dịch vụ theo hình thức công nợ, vốn rất phổ biến trong giao dịch B2B.

Tác động thực tiễn

Với doanh nghiệp thường xuyên mua nguyên vật liệu, máy móc, thiết bị theo hình thức trả chậm hoặc trả góp, quy định mới buộc bộ phận kế toán phải theo dõi sát từng mốc thanh toán trong hợp đồng, thay vì chỉ ghi nhận khấu trừ một lần khi nhận hóa đơn. Nguy cơ lớn nhất là việc phải điều chỉnh giảm thuế GTGT đầu vào nhiều lần nếu chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt chưa kịp hoàn thiện đúng hạn, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và số thuế phải nộp trong kỳ. Doanh nghiệp chậm phát hiện sai lệch còn có thể đối mặt với rủi ro bị cơ quan thuế truy thu và xử phạt khi thanh tra, kiểm tra.

Khuyến nghị cho doanh nghiệp

Để tránh bị loại thuế GTGT đầu vào hoặc phải điều chỉnh tờ khai nhiều lần, doanh nghiệp nên:

Rà soát toàn bộ hợp đồng mua trả chậm, trả góp đang thực hiện, lập bảng theo dõi mốc thanh toán gắn với từng hóa đơn.
Yêu cầu bộ phận kế toán, tài chính phối hợp chặt với phòng mua hàng để đảm bảo chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt được hoàn thiện đúng hạn hợp đồng.
Cập nhật quy trình nội bộ và phần mềm kế toán để cảnh báo tự động khi gần đến hạn thanh toán nhưng chưa có chứng từ.
Với các hợp đồng giá trị lớn, kéo dài nhiều kỳ thanh toán, nên tham vấn luật sư hoặc chuyên gia thuế để đánh giá rủi ro và thiết kế điều khoản thanh toán phù hợp với quy định mới.

Công ty Luật MT và Cộng sự với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp luật doanh nghiệp và thuế, sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp rà soát hợp đồng, xây dựng quy trình tuân thủ và xử lý các vướng mắc liên quan đến khấu trừ thuế GTGT. Liên hệ hotline 0987140772 hoặc email info@mtpartners.vn để được tư vấn.

(*) Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cụ thể.

Từ khóa SEO: Nghị định 144/2026/NĐ-CP, khấu trừ thuế GTGT, thuế GTGT hàng trả chậm trả góp, chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, Luật Thuế giá trị gia tăng, tư vấn pháp luật doanh nghiệp, Công ty Luật MT và Cộng sự.