17-06-26 MTParners
Không có quy tắc “mặc định mẹ nuôi con” — pháp luật xác định người trực tiếp nuôi con sau ly hôn theo nguyên tắc quyền lợi mọi mặt của con, và với trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên, ý kiến của con là một yếu tố bắt buộc phải xem xét.
Theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 và Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, việc ai trực tiếp nuôi con sau ly hôn trước hết do vợ chồng tự thỏa thuận; chỉ khi không thỏa thuận được, Tòa án mới quyết định dựa trên nguyên tắc bảo đảm quyền lợi về mọi mặt của con. Với con dưới 36 tháng tuổi, luật ưu tiên giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ một số ngoại lệ. Với con từ đủ 7 tuổi trở lên, Thẩm phán bắt buộc phải lấy ý kiến, nguyện vọng của con trước khi ra quyết định — nhưng ý kiến đó không phải là yếu tố quyết định tuyệt đối.
Khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định: vợ, chồng thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ và quyền của mỗi bên sau khi ly hôn đối với con; trường hợp không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con. “Quyền lợi mọi mặt” được hiểu là tổng hợp các yếu tố: điều kiện kinh tế, chỗ ở ổn định, thời gian chăm sóc thực tế, môi trường giáo dục, đạo đức, lối sống của cha hoặc mẹ, và cả những hành vi bất lợi (bạo lực gia đình, vi phạm pháp luật, không quan tâm con) nếu có. Tòa án không xét theo cảm tính “ai xin trước” hay “ai khóc nhiều hơn”, mà cân nhắc toàn diện hồ sơ, chứng cứ hai bên cung cấp.
Khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con. Quy định này dựa trên đặc điểm tâm sinh lý của trẻ nhỏ cần sự chăm sóc gần gũi của mẹ, nhưng vẫn có ngoại lệ: nếu người mẹ mắc bệnh nặng, không có chỗ ở ổn định, có hành vi gây hại cho con, hoặc hai bên tự thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con, Tòa án vẫn có thể giao con cho cha nuôi dưỡng.
Khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định: nếu con từ đủ 7 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con. Cụ thể hóa quy định này, khoản 3 Điều 208 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 nêu rõ: đối với vụ án tranh chấp về nuôi con khi ly hôn hoặc thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn, Thẩm phán phải lấy ý kiến của con chưa thành niên từ đủ 7 tuổi trở lên; việc lấy ý kiến phải bảo đảm thân thiện, phù hợp tâm lý, lứa tuổi, mức độ trưởng thành và giữ bí mật cá nhân của trẻ. Tuy nhiên, theo phân tích thực tiễn xét xử được đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân, đây là thủ tục bắt buộc về hình thức nhưng nguyện vọng của con không đương nhiên được Tòa án chấp nhận tuyệt đối — nếu bên mà con mong muốn ở cùng không đủ điều kiện chăm sóc thực tế (ví dụ thường xuyên công tác xa, không có thời gian), Tòa án vẫn có thể giao con cho bên còn lại để bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ.
Thực tiễn xét xử cho thấy một số khó khăn khi thực hiện thủ tục này: trường hợp con đang sống với ông bà từ nhỏ nên muốn tiếp tục ở với ông bà thay vì cha hoặc mẹ; trường hợp con chọn ở với cha hoặc mẹ nhưng người đó lại không muốn trực tiếp nuôi dưỡng; hoặc trường hợp bên đang trực tiếp chăm sóc con không hợp tác, cố tình giấu địa chỉ khiến Tòa án không thể tiếp cận để lấy ý kiến. Trong các tình huống này, Tòa án thường phải xác minh thêm tại địa phương, tham khảo ý kiến người thân, nhà trường để có cơ sở quyết định phù hợp nhất cho con, thay vì chỉ dựa vào một lần lấy ý kiến.
Việc hiểu đúng nguyên tắc và độ tuổi lấy ý kiến giúp các bên chuẩn bị hồ sơ, chứng cứ phù hợp ngay từ khi nộp đơn ly hôn, tránh kỳ vọng sai (ví dụ nghĩ rằng con dưới 36 tháng tuổi chắc chắn về với mẹ trong mọi trường hợp, hoặc con trên 7 tuổi muốn ở với ai thì Tòa án phải làm theo). Đồng thời, việc thiếu chứng cứ về điều kiện chăm sóc thực tế là nguyên nhân phổ biến khiến một bên bị từ chối quyền nuôi con dù có nguyện vọng chính đáng.
Khi có tranh chấp về quyền nuôi con, các bên nên chuẩn bị đầy đủ chứng cứ về điều kiện kinh tế, chỗ ở, thời gian thực tế chăm sóc con, và nếu có thể, thỏa thuận trước với nhau để tránh kéo dài tố tụng và giảm tổn thương tâm lý cho trẻ. Với con từ đủ 7 tuổi trở lên, nên chuẩn bị tâm lý cho con trước khi Tòa án lấy ý kiến, tránh gây áp lực hoặc tác động khiến trẻ trả lời theo ý của cha hoặc mẹ. Trường hợp một bên không hợp tác trong việc lấy ý kiến con hoặc cản trở quyền thăm nom, nên có văn bản đề nghị Tòa án áp dụng biện pháp xác minh bổ sung. Khi sự việc phức tạp (tranh chấp gay gắt, có yếu tố bạo lực gia đình, hoặc con có nguyện vọng khác với điều kiện thực tế), nên có luật sư hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ và tham gia tố tụng để bảo vệ tốt nhất quyền lợi của con và của chính mình.
Công ty Luật MT và Cộng sự với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, luôn sẵn sàng tư vấn xác định quyền nuôi con, hỗ trợ thu thập chứng cứ và đại diện bảo vệ quyền lợi của khách hàng trong các vụ việc tranh chấp nuôi con khi ly hôn hoặc thay đổi người trực tiếp nuôi con. Liên hệ hotline 0987140772 hoặc email info@mtpartners.vn để được tư vấn.
(*) Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cụ thể.
Từ khóa SEO: quyền nuôi con sau ly hôn, con chung ở với ai, Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình, lấy ý kiến con từ 7 tuổi, con dưới 36 tháng tuổi, tranh chấp nuôi con, thay đổi người trực tiếp nuôi con, MT và Cộng sự
21
Tiếng Việt
English
中文