Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 chính thức có hiệu lực: Doanh nghiệp số và chủ nền tảng đối mặt loạt nghĩa vụ mới

23-04-26 Việt Quang

Luật số 131/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/4/2026 bổ sung hàng loạt quy định về trách nhiệm nền tảng số, khai thác dữ liệu huấn luyện AI, cơ chế gỡ bỏ nội dung vi phạm và nâng mức bồi thường – tác động trực diện tới mọi doanh nghiệp có tài sản trí tuệ hoặc vận hành nền tảng trực tuyến.

Ngày 10/12/2025, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật số 131/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. Luật chính thức có hiệu lực từ ngày 01/4/2026 và được xem là một trong những đạo luật “xương sống” của nền kinh tế số giai đoạn 2026 – 2030. Từ doanh nghiệp thương mại điện tử, chủ sàn giao dịch, nhà phát triển trí tuệ nhân tạo cho tới các chủ thể sở hữu nhãn hiệu, sáng chế đều cần cập nhật ngay các nghĩa vụ mới để tránh rủi ro pháp lý và tận dụng cơ hội “tài sản hoá” quyền sở hữu trí tuệ.

Chuyển dịch tư duy: từ “bảo vệ quyền” sang “tài sản hoá” trí tuệ

Điểm xuyên suốt của lần sửa đổi này là chuyển dịch tư duy lập pháp: quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là đối tượng được “bảo vệ” mà đã trở thành một loại tài sản được “thương mại hoá”. Luật bổ sung các quy định khuyến khích, hỗ trợ chủ thể quyền khai thác thương mại sáng chế, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, giống cây trồng và quyền tác giả, đồng thời hoàn thiện khung pháp lý cho các giao dịch góp vốn, thế chấp, chuyển nhượng và li-xăng tài sản trí tuệ. Song song, nhiều thủ tục xác lập quyền được rút gọn, thời hạn xử lý được rút ngắn, tạo thuận lợi lớn cho cộng đồng doanh nghiệp sáng tạo và khởi nghiệp công nghệ.

Nền tảng số phải “canh cổng”: nghĩa vụ mới cho sàn TMĐT và mạng xã hội

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc luật hoá trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian và chủ quản nền tảng số. Các đơn vị này buộc phải chủ động triển khai các giải pháp kỹ thuật và hành chính để phát hiện, ngăn chặn hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên nền tảng của mình, đồng thời phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý và chủ thể quyền. Luật cũng bổ sung cơ chế “gỡ bỏ nội dung” (takedown notice): khi có yêu cầu hợp lệ, nền tảng phải gỡ bỏ, ẩn hoặc vô hiệu hoá quyền truy cập đối với thông tin, nội dung, tài khoản, trang thông tin điện tử hoặc ứng dụng liên quan đến hành vi xâm phạm. Đây là bước tiệm cận với thông lệ quốc tế (DMCA, DSA) và sẽ định hình lại quy trình vận hành của nhiều sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, dịch vụ lưu trữ đám mây đang hoạt động tại Việt Nam.

Khung pháp lý đầu tiên cho AI: dữ liệu huấn luyện và quyền tác giả

Luật sửa đổi đưa ra nguyên tắc nền tảng cho quan hệ giữa trí tuệ nhân tạo (AI) và quyền sở hữu trí tuệ: AI không phải chủ thể của quyền; việc bảo hộ kết quả đầu ra (nếu có) được xem xét trên cơ sở vai trò sáng tạo thực chất của con người và mức độ can thiệp, kiểm soát của con người đối với đầu ra. Đồng thời, luật lần đầu tiên cho phép khai thác dữ liệu đã được công bố hợp pháp để phục vụ nghiên cứu, thử nghiệm và huấn luyện hệ thống AI, với điều kiện không ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu. Quy định này vừa mở “hành lang” cho ngành AI trong nước phát triển, vừa đặt ra nghĩa vụ minh bạch nguồn dữ liệu và tuân thủ giới hạn quyền cho các doanh nghiệp phát triển mô hình.

Nâng mức bồi thường và mở rộng chế tài dân sự

Để tăng tính răn đe và phù hợp với thực tiễn thiệt hại trên môi trường số, luật nâng mức bồi thường thiệt hại theo luật định và bổ sung các biện pháp dân sự mới để xử lý hành vi xâm phạm. Cùng với cơ chế gỡ bỏ nội dung, chủ thể quyền sẽ có nhiều công cụ hơn để yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, khôi phục tổn thất và bảo vệ giá trị thương hiệu. Doanh nghiệp có nhãn hiệu mạnh, bí mật kinh doanh, phần mềm hoặc nội dung số là nhóm được hưởng lợi trực tiếp.

Tác động thực tiễn đối với cộng đồng doanh nghiệp

Tác động của Luật 131/2025/QH15 sẽ lan toả tới nhiều nhóm ngành. Đối với doanh nghiệp thương mại điện tử, sàn giao dịch trực tuyến và mạng xã hội, nghĩa vụ “canh cổng” và xử lý yêu cầu gỡ bỏ nội dung đòi hỏi phải xây dựng quy trình pháp lý – kỹ thuật bài bản, có thời hạn xử lý rõ ràng, tránh rủi ro liên đới. Doanh nghiệp công nghệ, đặc biệt các đơn vị phát triển và tích hợp AI, phải rà soát lại toàn bộ nguồn dữ liệu huấn luyện, các hợp đồng cấp quyền dữ liệu và chính sách bảo vệ quyền tác giả để bảo đảm tuân thủ điều kiện khai thác mới. Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp sản xuất, FMCG, dược phẩm và xuất khẩu được hưởng lợi rõ rệt nhờ thủ tục xác lập nhãn hiệu, sáng chế được rút gọn, mức bồi thường khi bị xâm phạm được nâng lên.

Khuyến nghị cho doanh nghiệp

Để thích ứng trước mốc 01/4/2026, doanh nghiệp cần ưu tiên các hành động sau:

Rà soát và cập nhật danh mục tài sản trí tuệ (nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng, quyền tác giả phần mềm, bí mật kinh doanh); cân nhắc định giá để đưa vào báo cáo tài chính, góp vốn hoặc thế chấp.
Xây dựng hoặc hoàn thiện quy trình tiếp nhận – xử lý yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm (takedown) nếu doanh nghiệp vận hành nền tảng số, sàn TMĐT hoặc dịch vụ trung gian.
Ban hành chính sách nội bộ về sử dụng AI và dữ liệu huấn luyện: nguồn dữ liệu, cơ chế kiểm soát con người đối với đầu ra, ghi nhận tác giả – chủ sở hữu, nghĩa vụ minh bạch với khách hàng.
Cập nhật các mẫu hợp đồng chuyển nhượng, li-xăng, hợp tác nghiên cứu và hợp đồng lao động có liên quan đến sáng tạo trí tuệ theo quy định mới.
Đào tạo nhân sự pháp chế, marketing, công nghệ và bộ phận quản trị rủi ro về các thay đổi trọng yếu, đặc biệt là cơ chế takedown, nghĩa vụ của nền tảng số và các giới hạn mới về khai thác dữ liệu.

Đồng hành cùng doanh nghiệp

Công ty Luật MT và Cộng sự với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp và công nghệ sẵn sàng hỗ trợ Quý khách hàng rà soát tài sản trí tuệ, xây dựng quy trình tuân thủ Luật 131/2025/QH15, cũng như đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trước cơ quan nhà nước và tòa án. Liên hệ hotline 0987140772 hoặc email info@mtpartners.vn để được tư vấn.

(*) Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cụ thể.

Từ khoá: Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025, Luật 131/2025/QH15, sở hữu trí tuệ hiệu lực 1/4/2026, trách nhiệm nền tảng số, takedown notice Việt Nam, AI và quyền tác giả, dữ liệu huấn luyện AI, sửa đổi Luật SHTT, nghĩa vụ sàn thương mại điện tử, bảo hộ nhãn hiệu 2026, thương mại hoá sở hữu trí tuệ, tư vấn sở hữu trí tuệ, Công ty Luật MT và Cộng sự, luật sư sở hữu trí tuệ.